0

داستان سینما سوزی در ایران

آتش سوزی در تالار های سینمای ایران،یک مرور تاریخی

پدیده سینما سوزی در ایران شکل های مختلفی را به خود دیده است. از اشتباه وسهل انگاری آپاراتچی  گرفته تا ایده ای که صاحبان سینما را برای دریافت خسارت از بیمه نشانه می گیرد اما انگار دست هایی از بیرون هم گاهی در این امر دخالت داشته اند که البته معمولا پرونده در هاله ای از ابهام ومعما همچنان برای همه باز مانده است.وقتی پرونده سینما سوزی را تهیه می کردیم، خبردار شدیم «عباس بهارلو» منتقد وپژوهشگر سینمایی کتابی درآستانه  چاپ دارد با همین سوژه که در آن مفصل جوانب مختلف این پدیده را به خاطر استناد وگزارش های موجود در دست بررسی قرارداده است وانگار بدون اینکه پای حرف های او بنشینیم  پرونده مان کامل نمی‌شود. اما شروع داستان از منظری دیگر


سینما در آتش

حربق در تالار های نمایش فیلم از رخدادهای تلخ وخطرناکی است که نه فقط در ایران بلکه در بسیاری از کشور های جهان مسبوق به سابقه است؛به خصوص در نخستین سال های تاریخ سینما بیشتر شاهدا این قبیل حوادث بودیم.نخستین علت بی تجربگی صاحبان تالارهای نمایش در اداره بم تالار سینما وبی احتیاطی تماشاگران بود؛چنانچه تا سال ها استعمال دخانیان در تالار های سینما امری معمول بود که می توانست به سادگی باعث بروز اتفاقاتی نظیر حریق شود.دلیل دوم اشتعال پذیری خطرناک پوزیتیوهای اولیه بود که به آسانی طعمه آتش شده وباعث می‌شدند که یک جرقه به سرعت به یک حریق بزرگ منجر شود.سومین دلیل نبود دستورهایی در باب استانداردسازی تالارهای سینما بود که سال ها بعدتدوین وآماده شد که سینمادرارن وتماشاگران رابه رعایت استاندارها واحتیاط هایی وادار می‌کرد که تا حد زیادی احتمال خطر را کمتر میکرد.در این گزارش به شکلی کوتاه چند حادثه آتش سوزی درسینماهای ایران را مرور می‌کنیم.عباس بهارلو،پژوهشگر تاریخ سینمای ایران دربهمن سال ۱۳۸۱ ودرکتاب سال سینمای ایران استخراج شده اند.

نخستین آتش سوزی؛زنان در سینماها چه می‌کنند؟

شاید جالب باشد که بدانید نخستین حریق سینما در ایران  در روز هشتم مهرماه سال ۱۳۰۷ رخ داده است؛این حادثه در سینما صنعتی به وقوع پیوست  وطی آن این تالار سینما که کمتر از شش ماه افتتاحش می‌گذشت به طور کامل ویران شد.اما سینما صنعتی جالب بود؛ این تالار نمایش فیلم ویژه بانوان بود که در دوم اردیبهشت ماه سال ۱۳۰۷به همت خان بابا معتضدی وکلنل علی نقی وزیری در خیابان لاله زار(پشت سینما رکس که بعد از انقلاب به لاله تغییر نام داده بود)تاسیس شد.دور روز بعد از این حریق،روزنامه«اطلاعات» در ۹ مهر ماه گزارش نسبتا کاملی از این واقعه منتشر کرد که در اختیار آینده گان قرار گرفت. پیش از پرداختن به این گزارش باید به این موضوع اشاره کنیم که نخستین بار علی وکیلی، ازپیشگامان سینما در ایران،تلاش کرد تا با تاسیس سنمای ویژه بانوان در سال۱۳۰۶ تماشاگران  زن را به سینماها بکشاند.بالطبع این حرکت مخالفان زیادی هم داشت که بعدتر آتش سوزی سینما صنعتی را بهانه کردند. در گزارش روزنامه «اطلاعات» آمده:

«دیشب حریق خطرناکی در سالون مدرسه صنعتی مدرسه صنعتی در موقع نمایش سینما رخ داد.سالن سینما و تالارمجاور آن طعمه حریق گردید.نمایشاتی که در این سینما داده می‌شد مخصوص خواتین محترمه وفیلم های اخلاقی برای آشنا شدنخانم ها به زندگی امروزه دنیا وتصفیه اخلاق شان نافع می باشد به معرض نمایش گذارده می‌شود.ساعت هفت ونیم بعد از ظهر،موقعی که سالون تئاتر پر از جمعیت تماشاچی بود، به واسطه غفلتی که از طرف نشان دهنده فیلم می‌شود درنتیجه اصابت فیلم به جرقه ای که از زغال های مثبت برای روشنایی بیرون می آید.فیلم که مستعد احتراق است آتش گرفته وبه آن محوطه سرایت می‌نماید.ان موقع که دامنه حریق توسعه نیافته بود اگر کارکنان سینما سعی را در اطفاء مختصر حریق می‌نمودند شاید موفق می‌گردیند ولی وحشت اضطرابی که آن موقع خانم ها را فراگرفته وبا عجله  وشتابی هجوم به خارج شدن می‌نمایند سبب می‌شودکه کارکنان سینما متوجه استخلاص خانم ها واطفال خردسال آن ها گردیده وحریق یک مرتبه تمام سالون را احاطه کند…»

احتیاط شرط عقل است

دو سال بعد از وقوع تخستین آتش سوزی که ذکرش رفت،اولین نظامنامه  نمایش فیبم وسال علس نمایش تصویب وابلاغ می‌شود.بخشی از این نظام نامه  مربوط به رعایت استانداردهای لازم برای جلوگیری از حوادث است؛به عنوان مثال در بند۱۱ نظامنامه می‌خوانیم؛«محلی برای منعکس کردن فیلم  وجای دادن ماشین سینما توگراف ساخته می‌شود.باید به داخل سالن نمایش هیچ گونه ارتباطی نداشته ودرب ورود آن نیز از خارج بوده باشد…» همچنین تبصره ۲ همین بند مشخصا به آتش سوزی احتمالی واقدامات احتیاطی مربوز به آن اشاره می‌شود:«قطر دیواره اطاق ماشن باید به اندازه یک آجر بوده ودیوار وسقف آن نیز باید توعی ساخته شوندکه آتش به آن رسوخ ننماید».در بند ۱۶ همین نظام نامه آمده:درسالن نمایش باید به اندازه کافی قوطی حریق موجود ونصب باشد.در روز ۳۰ اردیبهشت ماه سال ۱۳۴۷،عبد الرضا انصاری، وزیر کشور کابینه امیر عباس هویدا،نخست وزیر وقت گزارشی را درباره ایمنی تالار ها سینما در شهر تهران تهیه ۱۱۷ تالار تهران را بررسی وبا کیفیت ترین تالار با کسب ۲۸۶ از مجموع ۳۷۵ امتیاز ایمن ترین تالار وسینمایی دیگر با کسب امتیاز ۸۴- غیر ایمن ترین تالار معرفی شد.

۱۳۴۸ شهر درآتش

شش آتش سوزی در کمتر از شش ماه این امار وحشتناک مربوط به سال ۱۳۴۸ است که در حد فاصل بامداد ۱۳ فروردین ماه تا جمعه،۳۱مرداد ماه ،شش تالار سینما در تهران طعمه حریق شدند،سینما پاسیفیک(ایران کنونی)نخستین سینمایی بود که در بامداد روز ۱۳ فروردین دچار آتش سوزی شد.۹روز بعد سینما سعدی در خیابان شاه آبادطعمه حریق شد.سینما المپیا  درخیابان آذربایجان در روز ۲۶فروردین ماه در آتش سوخت،اندکی بعد سینما ساتنرال(مرکزی کنونی)دچار یک حریق جرئی شد واندکی بعد سینما فری در آتش سوخت ،روز ۳۱ مرداد ماه ،سینما آسیا در تقاطع خیابان های جمهوری فعلی وحافظ دچار آتش سوزی شد.بخشی از این سینما به زنده یادمحمد علی فردین تعلق داشت.تنها بخشی که نصیب صاحبان این سینما شد این بود که  آتش سوزی در زمان رخ داد که سینما به خاطر تعمیرات کلی تعطیل بود واین حادثه باعث تلفات جانی نشد.

فاجعه در روز های سرخ انقلاب

بی تردید آتش سوزی در سینما رکس آبادان نه فقط یک از درد ناکترین رخداد ها در تاریخ سینمایی ایران استکه درعین حال در کنار رخدادی چون آتش سوزی ساختمان پلاسکو،یکی از زرگارین فجایع در تاریخ ایران مدرن هم به شمار می‌ورد.این حاثه دردتاک در روز ۲۸ مرداد ماه سال ۱۳۵۷ رخ داد؛این آتش سوزی در ساعت ۲۱:۴۵ ودر هنگام نمایش فیلم «گوزن ها» به وقوع پیوست وبنا به گزارش ها منجر به فوت ۶۳۰ تن از هموطنان شد،در گزارش تکمیلی به ۶۷۷ نفر اشاره شده.

مردم که از حادثه تلخ به شدت خشمگین شده بودند،ساواک را متهم کردندکه سینما رکس را به آتش کشیده تا انقابیون را بدنام کند.بسیاری از مورخان از این فاجعه به عنوان رخدادی کلیدی در سرعت بخشیدن به روند انقلاب نام می‌برند؛به خصوص که این اتفاق هولناک در سالگرد کودتای ۲۸ مرداد  ماه هم به وقوع پیوسته باشد.هرچند درموردانتساب این رخداد به ساواک استاد قطعی در دست نیست،ولی این حاثه دردناک نشان از سوء مدیریت وناتوانی فراوان رژیم پهلوی در اداره کشور داشت.بقایای سینما رکس آبادان در سال ۱۳۸۴ ویران وبه جایش مجتمع تجاری در شهر آبادان ساخته شد.

 نمای نزدیک تر از سینما سوزی

سینما آزادی عدو شود سبب خیر

سینما آزادی به نام شهر فرهنگ در روز چهارشنبه،سوم اردیبهشت ماه سال ۱۳۴۸ با نمایش فیلم«مایرلینگ» درخیابان سی متری نظامی که بعدتر عباس آباد نام گرفت (شهید بهشتی کنونی)افتتاح شد.این سینما در روز ۲۹ فروردین ماه ۱۳۷۶ دچار حریق شد.حریقی که نه فقط باعث تعطیلی چند ساله این تالار معروف سینمایی پایتخت شد که در عین حال روند ساخت وساز تالارهای سینما در ایران را نیز متحول کرد.به واقع آتش سوزی از بالکن سینما آزادی شروع  شد وعلت آن اختلال در سیم های برق بود.نقصی که یک بار در سال ۱۳۵۵ هم منجر به حریق در سینما شده بود،حریقی که مهار شد وباعث آسیب  شدیدی به سینما نشد.بنا به گزارش،یک بار هم به سال ۱۳۶۹ آتش سوزی مختصری در آشپزخانه سینما این بار و در ساعت ۱۳:۱۵ روز جمعه،۲۹ فروردین ماه ۱۳۷۶ وهنگام نمایش فیلم «تعطیلات تابستانی» به سرعت گسترش یافت.هرچند خوشبختانه این حادثه تلفات جانی نداشت وهمه ۱۵۰ تماشاگر سینما به سلامت از تالار خارج شدند،اما تخریب سینما آزادی اتفاقی مهم در سینمای ایران بود.این سینما در آن روزگاران یکی از پرفروش ترین ومحبوب ترین تالار های سینما درایران بود.با این حال این آتش سوزی باعث شد تا روند ساخت تالار های چند سالته یا همان مولتی کمپلکس ها در ایران سرعت بگیرد.به واقع سال های دهه ۱۳۷۰ و۱۳۸۰ پر ا زاخبار تعطیلی  می شدند.مهم ترین دلایل تغییر ساختار  جمعیتی شهر ها به حساب می‌آمدند به  مراکز کسب و کار تبدیل شوند.از طرف دیگر اما گسترش شکل های سرگرمی باعث  شده بود که تالار های بزرگ سینما،مثل آزادی دیگر توجیه اقتصادی نداشته باشند.درنتیجه ازوم ساختن تالار های چند سالنه  کوچک تر در نقاط مختلف شهر که پیش تر تالارها که پیشتر تالار سینما نداشتند از مدت ها قبل مطرح شده بود.آتش گرفتن سینما آزادی به شکل ناخواسته باعث  تسریع این فرایند ونوسازی نظام پخش ونمایش شد.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *